الشيخ الكليني ( مترجم : كوه كمره اى )
679
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي )
جابر و پيروان آنها است بر پيشوايان حق و پيروان آنها ، و خدا دانسته كه مؤمنان به خاطر استيلاء اهل باطل مرتكب گناهان مىشوند و براى آنكه پيشواى حق زمام آنها را به دست ندارد و به تدبير آنها فرصتش ندهند ، خدا آنها را معذور دارد و از آنها بگذرد و پيشوايان جور و پيروان آنها را به سبب جرائم مؤمنان عذاب كند . از مجلسى ( ره ) - بدان كه آيات و اخبار وارده در بارهء ميثاق را خرد بيشتر مردم از درك آن قاصر است و در مورد آنها چند روش است : 1 - روش محدثان و اهل ورع كه مىگويند : به ظاهر آنها ايمان آريم و گرد توجيه و تأويلشان نگرديم . 2 - حمل آنها بر مجاز و استعاره و بيان مثل . 3 - حمل آنها بر اخذ ميثاق در عالم تكليف پس از كمال عقل به برهان و دليل ، و در اينجا برخى از آنچه اصحاب ما و مخالفان گفتهاند ذكر كنيم ، از آن جمله است آنچه شيخ مفيد ( ره ) در پاسخ مسائل سرويه گفته است در پاسخ اين سؤال كه : چه فرمايد ادام اللَّه تأييده در معنى اخبار وارده از ائمه هاديه ( ع ) در بارهء اشباح و خلق ارواح پيش از آدم به دو هزار سال ، و در بارهء اخراج نژاد از پشتش به صورت مورچه ، و در معنى قول رسول خدا ( ص ) كه ارواح جنود مجنده بودند و آنچه را هم شناختند الفت گيرند و آنچه ناشناس ماندند از هم جدا باشند ؟ . پاسخ : با توفيق از خدا ، اخبارى كه نام اشباح دارد الفاظ مختلف دارند و معانى متضاد و پايه و مايهء اباطيل غلاتند ، تا آنكه گويد : خبر درستِ اشباح همان است كه ثقات آوردهاند به اين مضمون كه آدم اشباح نورانى در عرش ديد و از خدا در بارهء آنها پرسيد و پاسخ شنيد كه اشباح ، رسول و امير المؤمنين و حسنين و فاطمه است الخ ، تا آنكه گويد : و اما حديث اخراج ذريه از پشت آدم به صورت ذر با اختلاف لفظ و معنى وارد است و درست اين